Strona bierna - Das Passiv

Strony biernej używamy w języku niemieckim znacznie częśćiej niż w języku polskim. Ponieważ prawidłowe stosowanie tej formy sprawia uczącym się języka niemieckiego wiele trudności, należy na to zagadnienie zwrócić baczną uwagę. Passiv (ściślej mówią "Vorgangpassiv", ponieważ forma ta wyraża proces, działanie, w odróżnieniu od  "Zustandpassiv", która określa stan) tworzy się z odpowiednich form czasownika posiłkowego werden (wurde, geworden), który określa czas strony biernej, oraz imiesłowu czasu przeszłego (trzecia forma podstawowa) danego czasownika. Należy zwrócić uwagę, że trzecia forma podstawowa czasownika posiłkowego werden, służąca do tworzenia strony biernej w czasach przeszłych Perfekt i Plusqamperfekt oraz Infinitiv II Passiv występuje bez przedrostka ge-, a więc brzmi worden.

 

Passiv = werden + Partizip II

 

Stronę bierną tworzą przede wszystkim czasowniki przechodnie (wymagające dopełnienia w bierinku), np.:

- Ich werde von dem Kollege gefragt. (Jestem pytany przez kolegę.)

- Die Zeitung wurde von mir gelesen. (Gazeta została przeze mnie przeczytana.)

- Meine Aussage ist von ihr falsch verstanden worden. (Moja wypowiedź została przez nią źle zrozumiana.)

 

Czasowniki nieprzechodnie (po których nie występuje dopełnienie w bierniku) tworzą tylko nieosobową formę strony biernej:

- Es wird hier Deutsch gesprochen. (Tutaj mówi się po niemiecku.)

- In diesem Restaurant darf nicht Zigaretten geraucht werden. (W tej restauracji nie wolno palić papierosów.)

 

Formy biernej czasownika używamy najczęściej wówczas, jeżeli:

a) pierwszoplanową rolę w zdaniu odgrywa nie obiekt działający (podmiot), jak to ma miejsce w stronie czynnej, lecz obiekt podlegający działaniu (dopełnienie), który staje się podmiotem w stronie biernej, lub jeśli chcemy zaakcentować samą czynność; osoba działająca jest wówczas mniej ważna i często opuszczana. Poniżej znajdują się dwa zdania o tej samej treści, wyrażone w stronie czynnej i biernej:

Aktiv Passiv
Der Hausmeister schliesst um 22 Uht die Tür ab. Um 22 Uhr wird die Tür (vom Hausmeister) abgeschlossen.
Ein berühmter Dichter schrieb dieses Buch. Dieses Buch wurde von einem berühmten Dichter geschrieben.

 

b) w stronie czynnej podmiot nie jest bliżej określony, np. gdy podmiotem jest zaimek man. Funkcję tego zaimka spełnia w stronie biernej es. Zaimek es zanika, jeśli na pierwszym miejscu znajduje się inna część zdania.

Aktiv Passiv
Man baut hier viel. Es wird hier viel gebaut.
Hier baut man viel. Hier wird viel gebaut.
Man sang dort viele Lieder. Es wurden dort viele Lieder gesungen.
Dort sang man viele Lieder. Dort wurden viele Lieder gesungen.

 

Przy zamianie strony czynnej na bierną dopełnienie w bierniku staje się podmiotem w stronie biernej. Podmioty (ze strony czynnej) oznaczające osoby, instytucje oraz tzw. siły przyrody stają się z reguły dopełnieniem z przyimkiem von (rzadziej zaś durch), określające natomiast rzeczy, przyczyny, środki lub tzw. pośredników - dopełnieniami z przyimkiem durch.

 

  Aktiv Passiv
Präsens: Ich frage ihn. Er wird von mir gefragt.
Imperfekt: Ich fragte ihn. Er wurde von mir gefragt.
Perfekt: Ich habe ihn gefragt. Er ist von mir gefragt worden.
Plusquamperfekt: Ich hatte ihn gefragt. Er war von mir gefragt worden.

 

Strona bierna z czasownikami modalnymi - Das Passiv mit den Modalverben

Czasowniki modalne nie mają form strony biernej, lecz towarzyszą tylko czasownikom podstawowym, występującym w formie bezokoliczników strony biernej. Bezokolicznik I strony biernej składa się z imiesłowu czasu przeszłego (Partizip II) oraz czasownika posiłkowego werden:

 

Infinitiv I Passiv = Partizip II + werden

(gefragt werden, geschrieben werden, ...)

(Infinitiv II Passiv - gefragt worden sein, geschrieben worden sein itp. jest używany stosunkowo rzadko.)

  Aktiv Passiv
Präsens: Ich muss den Professor befragen. Der Professor muss von mir befragt werden.
Imperfekt: Ich musste den Professor befragen. Der Professor musste von mir befragt werden.
Perfekt: Ich habe den Professor befragen müssen. Der Professor hat von mir befragt werden müssen.

 

Czas przyszły tworzy stronę bierną w następujący sposób:

  Aktiv Passiv
Futur I: Er wird mich befragen. Ich werde von ihm befragt werden.
Futur II: Er wird mich befragt haben. Ich werde von ihm befragt worden sein.